Je staat 's ochtends op en je knieën hebben blijkbaar besloten dat ze eerst even moeten overleggen voordat ze meedoen.

Je vingers voelen stijf. Je heup zeurt na een wandeling waar je vroeger niet over nadacht. En na een tijdje zitten kom je overeind alsof je zojuist drie uur opgevouwen in een vliegtuig naar Australië hebt gezeten.

En dan denk je misschien: hoort dit óók bij de overgang?

Ja, dat kan.

Gewrichts- en spierklachten komen opvallend vaak voor tijdens de peri- en postmenopauze. Uit een recente grote analyse onder ruim 93.000 vrouwen bleek dat ongeveer 40% vóór de overgang spier- of gewrichtspijn meldde, tegenover 57% in de perimenopauze en 59% na de menopauze.

Maar dat betekent niet dat al die vrouwen ineens versleten gewrichten hebben. Er verandert meer.

Wat hebben je hormonen met je gewrichten te maken?

Best veel.

Tijdens de overgang schommelt eerst je oestrogeen en uiteindelijk wordt er steeds minder van gemaakt. Oestrogeen doet veel meer dan alleen iets met je menstruatiecyclus. Het speelt ook een rol in spieren, botten, pezen, banden en gewrichten.

Wetenschappelijk onderzoek laat steeds duidelijker zien dat veranderingen in geslachtshormonen invloed kunnen hebben op de gevoeligheid voor spier- en gewrichtspijn. Ook slaap, stress, stemming, eerdere blessures, spierkracht, lichaamsgewicht en leeftijd spelen mee. Het is dus zelden zo simpel als: minder oestrogeen = pijnlijke knie.

Wel wordt inmiddels steeds meer gesproken over een heel pakket aan veranderingen rond de overgang: meer spier- en gewrichtspijn, verlies van spiermassa, veranderingen in botdichtheid en mogelijk meer gevoeligheid van pezen en gewrichten.

Oftewel: je bewegingsapparaat merkt de overgang óók.

Ayurveda kijkt naar hetzelfde probleem door een andere bril

Binnen Ayurveda zien we de overgang niet als een ziekte, maar als een natuurlijke overgang naar een volgende levensfase.

Daarbij gaat Vata geleidelijk een grotere rol spelen.

Vata heeft eigenschappen als droog, koud, licht en beweeglijk. En juist dat droge en onrustige karakter kun je tijdens de overgang op allerlei plekken terugzien: een drogere huid, slechter slapen, meer onrust, een veranderende stoelgang, maar ook stijvere of krakende gewrichten.

Je zou het heel simpel zo kunnen zien:

soepele gewrichten houden van voeding, warmte en smering. Vata is juist droog en koud.

En daar wringt soms letterlijk de schoen.

Binnen Ayurveda wordt ook beschreven dat de lichaamsweefsels met het ouder worden minder vanzelfsprekend worden opgebouwd en onderhouden. Dat is op zich heel normaal. Alleen betekent het wel dat wat je doet om je lichaam te voeden, te bewegen en te laten herstellen steeds belangrijker wordt.

Dat vind ik eigenlijk een veel interessantere boodschap dan: tja, je wordt ouder.

Droogte zit niet alleen aan de buitenkant

Bij droogte tijdens de overgang denken we meestal aan een droge huid, droge ogen of vaginale droogte.

Maar je lichaam bestaat natuurlijk niet uit losse afdelingen.

Ook gewrichten hebben vocht, soepelheid en goede voeding nodig. En spieren rondom een gewricht zorgen ervoor dat het gewricht stevig wordt ondersteund.

Vanuit Ayurveda kijken we daarom bij gewrichtsproblemen niet alleen naar de knie, heup of vingers zelf.

Ik wil ook weten: hoe eet je? Hoe verteer je? Hoe slaap je? Beweeg je voldoende? Of juist veel te veel? Ben je voortdurend druk? Heb je veel last van droogte? Is je ontlasting normaal?

Want een gewricht woont niet zelfstandig ergens halverwege je been. Het hoort gewoon bij de rest van jou.

En ja hoor: daar is Agni weer 😉

Uiteindelijk komen we binnen Ayurveda bijna altijd weer uit bij Agni, je spijsverteringskracht.

Want je kunt de gezondste voedingsmiddelen ter wereld eten, maar je lichaam heeft daar pas iets aan als het die voeding ook goed kan verteren en opnemen.

Daarom vind ik voeding bij gewrichtsklachten belangrijk, maar niet in de vorm van een magisch lijstje met “de tien beste voedingsmiddelen voor je gewrichten”.

Kijk eerst naar de basis.

Eet je regelmatig? Zijn je maaltijden voedzaam? Veel warm en vers bereid? Verteer je ze goed? Heb je dagelijks een normale stoelgang?

Dat klinkt misschien minder spannend dan een pot wonderpoeder, maar je lichaam is er waarschijnlijk meer mee geholpen.

Wat kun je zelf doen?

• Blijf bewegen

Pijn nodigt uit tot minder bewegen, maar helemaal stilvallen helpt meestal niet.

Juist tijdens en na de overgang wordt het belangrijk om spieren te behouden. Sterke spieren ondersteunen je gewrichten en helpen je mobiel te blijven.

Wandelen, yoga en mobiliteitsoefeningen zijn prima, maar ook krachttraining hoort daarbij.

En nee, daarvoor hoef je echt niet zes dagen per week met gewichten te smijten.

De belasting moet bij jou passen en herstel is minstens zo belangrijk als trainen. Zeker als Vata al behoorlijk van zich laat horen, is iedere dag maximaal presteren niet per se de slimste strategie.

• Eet voldoende eiwitten maar ga niet mee in de eiwithype

Eiwitten zijn belangrijk. Absoluut.

Ze helpen onder andere bij het onderhouden en herstellen van spierweefsel, en dat wordt rond de overgang steeds relevanter.

Maar we lijken tegenwoordig soms te doen alsof iedere vrouw na haar vijftigste onmiddellijk met een eiwitshake in haar hand wakker moet worden.

Dat hoeft dus niet.

Meer eiwit is niet automatisch beter.

Veel belangrijker is dat je gedurende de dag voldoende eiwitrijke voeding eet die bij jou past én die je goed kunt verteren.

Denk bijvoorbeeld aan peulvruchten, eieren, vis, zuivel of geschikte plantaardige bronnen, afhankelijk van hoe jij eet.

Je hoeft van iedere maaltijd geen sportvoedingsproject te maken.

En binnen Ayurveda blijft gelden: wat je niet goed verteert, kun je ook niet optimaal gebruiken.

• Geef droogte niet nóg meer droogte

Als je al veel Vata-klachten hebt, zoals droogte, constipatie, onrust, slecht slapen en stijve gewrichten, dan is leven op crackers, rauwkost, smoothies en koffie niet bepaald de ideale tegenzet.

Kies vaker voor warm, gekookt en voedend eten.

Denk aan soep, stoofgerechten, gekookte groenten, goed bereide granen en peulvruchten en voldoende vetten die bij jou passen.

Niet omdat één kom soep je pijnlijke knie geneest.

Maar wel omdat je lichaam iedere dag opnieuw wordt opgebouwd uit wat jij erin stopt.

• Warmte en olie

Abhyanga, jezelf regelmatig masseren met warme olie, is een klassieke Ayurvedische manier om Vata tot rust te brengen.

Bij een koud, droog en stijf gevoel kan dat heel prettig zijn.

Zie olie niet als iets wat een beschadigd gewricht even “repareert”. Het gaat juist om het totaalplaatje: warmte, aanraking, ontspanning en regelmaat. Allemaal dingen waar Vata doorgaans bijzonder goed op reageert.

En twintig minuten waarin niemand iets van je hoeft, is trouwens op zichzelf al geen slecht medicijn.

Slaap hoort er óók bij

Slecht slapen en pijn kunnen elkaar versterken.

Als je nacht na nacht wakker wordt, ligt te woelen of om 03.12 uur ineens bedenkt wat je in 2008 eigenlijk tegen die ene collega had moeten zeggen, krijgt je lichaam minder gelegenheid om te herstellen.

Daarom bekijk ik gewrichtsklachten nooit los van slaap en stress. Alles hangt samen.

Wanneer moet je ermee naar de huisarts?

Niet iedere pijnlijke knie is “de overgang”.

Gewrichtspijn kan ook het gevolg zijn van artrose, een blessure, peesproblemen, ontstekingen of bijvoorbeeld een reumatische aandoening.

Laat aanhoudende of toenemende klachten daarom beoordelen. Zeker wanneer een gewricht rood, warm of duidelijk gezwollen is, je langdurig erg stijf bent in de ochtend, koorts hebt of je dagelijkse functioneren sterk wordt beperkt.

De overgang kan een deel van de verklaring zijn. Maar hij moet geen grabbelton worden waar we vanaf ons vijftigste iedere klacht in gooien.

Misschien vraagt je lichaam niet om minder, maar om anders

Dat vind ik uiteindelijk misschien wel de belangrijkste boodschap.

Tijdens de overgang veranderen je hormonen én verandert de manier waarop je lichaam reageert op voeding, beweging, stress en herstel.

Misschien kun je niet meer precies hetzelfde doen als toen je 35 was en verwachten dat je lichaam daar hetzelfde op reageert.

Maar dat betekent absoluut niet dat je vanaf nu alleen maar stijver en krakkemikkiger wordt.

Integendeel.

Dit is juist het moment om te investeren in sterke spieren, goede voeding, voldoende slaap, passende beweging en rust.

Dus als je 's ochtends tegenwoordig eerst een paar passen nodig hebt voordat alles meewerkt, denk dan niet meteen:

Zie je wel, ik word oud.

Vraag jezelf liever af:

wat heeft mijn lichaam nu nodig om soepel en sterk te blijven?

Dat levert meestal een stuk meer op 😉.