De overgang heeft de afgelopen jaren bijna een medisch label gekregen. Steeds vaker lees ik dat vrouwen ‘behandeld’ moeten (en willen) worden en ondertussen groeit het aanbod aan medicijnen, hormonen, supplementen en allerlei middelen die ons zo snel mogelijk van onze klachten moeten verlossen.

Begrijp me goed, ik ben niet tegen hormoontherapie. Voor veel vrouwen kan het een enorme verlichting zijn en soms is medische behandeling gewoon nodig. Maar toch wringt er iets. Want wanneer zijn we eigenlijk gaan geloven dat een natuurlijke levensfase van de vrouw een ziekte is geworden?

Een lichaam dat verandert, is niet hetzelfde als een lichaam dat ziek is

De overgang hoort bij het leven, net zoals de puberteit, een zwangerschap of het ouder worden. Je hormoonhuishouding verandert en daarmee veranderen ook de behoeften van je lichaam. Dat kan behoorlijk vervelend zijn. Sommige vrouwen merken er nauwelijks iets van, terwijl anderen jarenlang worstelen met opvliegers, slapeloze nachten, stemmingswisselingen of een hoofd dat niet meer doet wat het vroeger deed.

En natuurlijk wil je daar iets aan doen. Niemand zit voor zijn plezier midden in een vergadering met een hoofd als een tomaat of ligt graag om drie uur 's nachts naar het plafond te staren. En geloof me, daar weet ik alles van.

Maar wat mij opvalt, is dat we vooral bezig zijn met het zo snel mogelijk laten verdwijnen van die klachten. Een pilletje hier, een supplement daar en liefst morgen weer gewoon verder met het leven zoals we dat gewend waren.

Terwijl ik me afvraag of we niet iets belangrijks overslaan. Want waarom heeft de ene vrouw nauwelijks klachten en de andere zoveel? En wat kunnen we, naast het verminderen van symptomen, doen om het lichaam beter te ondersteunen?

Misschien is het tijd om anders te gaan leven

Volgens Ayurveda is de overgang geen foutje van de natuur, maar een natuurlijke verschuiving naar een volgende levensfase. Een periode waarin je lichaam verandert en waarin gewoonten die jarenlang prima voor je werkten, misschien niet meer zo goed passen.

En als je erover nadenkt, is dat helemaal niet zo vreemd. Veel vrouwen hebben tegen de tijd dat de overgang zich aandient al een behoorlijk leven achter de rug. Jaren waarin werk, gezin, ouders, sociale verplichtingen en alles wat daarbij komt kijken de agenda bepaalden. We zijn gewend geraakt aan doorgaan, regelen en zorgen. En als er nog wat tijd overblijft, doen we misschien ook nog iets voor onszelf.

Totdat dat allemaal niet meer zo vanzelfsprekend gaat.

Je slaapt slechter, bent sneller geïrriteerd, voelt je vermoeid of merkt dat je concentratie regelmatig een vrije dag neemt. Dingen die je vroeger moeiteloos deed, kosten ineens veel meer energie. En waar je voorheen na een drukke dag gewoon weer opstond en doorging, heb je nu misschien twee dagen nodig om bij te komen.

Ik denk niet dat je lichaam je daarmee probeert dwars te zitten. Maar het kan wel een goed moment zijn om eens kritisch te kijken naar de manier waarop je leeft. Misschien vraagt je lichaam inmiddels iets anders van je dan tien of twintig jaar geleden.

En daar is helemaal niets mis mee.

Wat vertellen je klachten eigenlijk?

Binnen Ayurveda kijken we niet alleen naar de klacht zelf, maar vooral naar de omstandigheden waarin die klacht ontstaat. Natuurlijk willen we dat die vervelende opvliegers verminderen, dat je weer lekker slaapt en dat je energie terugkomt. Maar ik wil ook weten hoe het met de rest van je lichaam gaat.

Hoe is je spijsvertering? Eet je regelmatig of schiet de lunch er nogal eens bij in? Hoeveel rust neem je gedurende de dag? Hoe slaap je, hoe ga je om met stress en hoeveel tijd gun je jezelf eigenlijk om te herstellen?

Het zijn vragen die misschien niet direct iets met opvliegers of stemmingswisselingen te maken lijken te hebben. Maar vanuit Ayurveda zijn ze juist heel belangrijk. Je spijsvertering, voeding, slaap en dagelijkse ritme beïnvloeden hoe je lichaam functioneert. En wanneer daar langere tijd iets niet lekker loopt, kan dat bijdragen aan hoe je je voelt.

Dat betekent niet dat iedere overgangsklacht het gevolg is van een verkeerde leefstijl. De hormonale veranderingen spelen natuurlijk een belangrijke rol en sommige klachten vragen om medische behandeling. Maar ik vind het nogal kort door de bocht om alleen naar hormonen te kijken en de rest van het lichaam buiten beschouwing te laten.

Ik zie in mijn praktijk regelmatig vrouwen die al van alles hebben geprobeerd. Van het ene dieet naar het andere, intensieve sportschema’s, supplementen en allerlei adviezen die veelbelovende resultaten beloofden. Soms hielp het even, maar op de lange termijn kwamen de klachten vaak gewoon weer terug. En dat is volgens mij niet zo vreemd. Want hoe goed een dieet of trainingsprogramma ook in elkaar zit, als het geen rekening houdt met wie jij bent, hoe jouw lichaam functioneert en wat je op dat moment nodig hebt, is de kans klein dat het blijvend iets voor je verandert.

En precies daar ligt voor mij de kracht van Ayurveda. Niet nóg een algemeen advies of een nieuw regime, maar een aanpak die bij jou past en die je ook op de lange termijn kunt volhouden.

Niet de klacht, maar de vrouw staat centraal

Wat mij zo aanspreekt in Ayurveda is dat het niet begint bij de klacht, maar bij de vrouw die tegenover me zit.

Want geen twee vrouwen beleven de overgang op dezelfde manier. De één heeft het liefst de hele dag met de ramen open, terwijl de ander vooral verlangt naar een nacht waarin ze niet vijf keer wakker wordt. Sommige vrouwen krijgen last van angstige gevoelens of stemmingswisselingen, anderen merken vooral dat hun spijsvertering verandert, hun gewicht toeneemt of hun hoofd niet meer zo helder is als vroeger.

En toch krijgen we vaak dezelfde algemene adviezen. Minder koffie, meer bewegen, gezonder eten en vooral voldoende ontspannen. Op zichzelf is daar weinig mis mee, maar wat voor de één goed werkt, kan voor de ander juist minder geschikt zijn.

Volgens Ayurveda is dat ook logisch. We hebben allemaal een andere constitutie, een andere spijsvertering en een andere manier waarop ons lichaam reageert op voeding, stress en inspanning. Wat de ene vrouw helpt, hoeft voor de andere dus helemaal niet de beste oplossing te zijn.

Daarom kijk ik liever eerst naar wie iemand is, hoe haar lichaam functioneert en waar de balans mogelijk is verstoord. Pas daarna ga ik aan de slag met voeding, leefstijl, dagelijkse routines en waar passend kruiden.

Dat klinkt misschien ingewikkeld, maar eigenlijk vind ik het heel logisch. Je trekt tenslotte ook niet allemaal dezelfde maat schoenen aan omdat je toevallig even oud bent.

Je hoeft echt niet alles anders te doen

Wat ik regelmatig zie, is dat vrouwen zo graag van hun klachten af willen dat ze ineens hun hele leven proberen om te gooien. De koffie gaat de deur uit, suiker wordt verboden terrein, er komt een abonnement op de sportschool, een kast vol supplementen en ergens tussendoor moet ook nog dagelijks gemediteerd worden.

Allemaal met de beste bedoelingen, maar ik vraag me af hoeveel rust dat oplevert.

Volgens Ayurveda zit de kracht juist in wat je iedere dag doet. Niet in een paar weken streng voor jezelf zijn, maar in gewoonten die bij je passen en die je ook op de lange termijn kunt volhouden.

Dat kan beginnen met regelmatig eten, warm en vers bereid voedsel dat je goed verteert, voldoende tijd nemen voor je lunch of 's avonds wat eerder stoppen met werken. Misschien ontdek je dat een rustige wandeling je meer oplevert dan jezelf uitputten tijdens een intensieve training. Of dat je veel beter slaapt wanneer je wat meer regelmaat in je dag brengt.

Het zijn geen spectaculaire veranderingen. Je zult er waarschijnlijk ook geen indrukwekkende voor-en-nafoto's mee kunnen maken. Maar juist die dagelijkse gewoonten vormen volgens Ayurveda de basis voor een goede gezondheid.

En nee, je hoeft daarvoor echt niet perfect te leven. Je mag nog steeds genieten van een etentje, een goed glas wijn of een dag waarop alles anders loopt dan gepland. Het gaat erom dat je leert begrijpen wat jouw lichaam nodig heeft en daar in het dagelijks leven rekening mee houdt.

Misschien hoef je helemaal niet terug naar wie je was

Een uitspraak die ik regelmatig hoor van vrouwen in de overgang is: ‘Ik ben mezelf kwijt.’

En dat vind ik eigenlijk heel verdrietig. Niet alleen omdat vrouwen zich lichamelijk beroerd kunnen voelen, maar vooral omdat ze het vertrouwen in hun eigen lichaam verliezen. Ze herkennen zichzelf niet meer en vragen zich soms af of dit nu eenmaal hoort bij 'het ouder' worden.

Maar misschien moeten we ook eens ophouden met proberen om op ons vijftigste nog precies hetzelfde te kunnen als op ons dertigste. Je lichaam verandert nu eenmaal. Dat betekent niet dat je achter de geraniums moet gaan zitten. Integendeel. Misschien is dit juist wel het moment waarop je ontdekt dat je andere dingen belangrijk gaat vinden. Dat je bewuster omgaat met je tijd en energie, minder vanzelfsprekend overal ja op zegt en meer aandacht krijgt voor dingen waar je vroeger nauwelijks bij stilstond. Niet omdat je ouder wordt en dus een stapje terug moet doen, maar omdat je anders naar het leven gaat kijken.

Wat mij betreft gaat het er dus niet om dat je weer precies de vrouw wordt die je twintig jaar geleden was. Het gaat erom dat je je goed voelt in het lichaam dat je nú hebt. Dat je voldoende energie hebt om de dingen te doen die je leuk vindt, lekker kunt slapen en niet voortdurend bezig hoeft te zijn met wat er allemaal niet goed gaat.

En daarbij hoef je echt niet te kiezen tussen Ayurveda en moderne geneeskunde. Ik begeleid ook vrouwen die hormoontherapie gebruiken en toch nog klachten ervaren. Juist dan kan het zinvol zijn om verder te kijken naar voeding, spijsvertering, slaap en leefstijl. Hormonen kunnen helpen bij het verminderen van klachten, terwijl je tegelijkertijd werkt aan de dagelijkse gewoonten die je gezondheid ondersteunen.

Voor mij zijn dat geen twee werelden die tegenover elkaar staan. Ik zie veel meer mogelijkheden om ze samen te laten werken.

De overgang verdient een ander verhaal

Ik zou graag zien dat we anders naar de overgang gaan kijken. Dat we niet iedere klacht onmiddellijk als een medisch probleem beschouwen, maar ook niet doen alsof vrouwen zich maar door deze periode heen moeten worstelen omdat het er nu eenmaal bij hoort.

De overgang is een natuurlijke levensfase, maar dat maakt de klachten die erbij kunnen komen niet minder vervelend. En natuurlijk moet je daar iets aan kunnen doen. Alleen denk ik dat we onszelf tekortdoen wanneer we uitsluitend bezig zijn met het bestrijden van symptomen en nauwelijks aandacht besteden aan de rest van onze gezondheid.

Want hoe zit het met je energie, je spijsvertering, je slaap en je dagelijkse gewoonten? Hoe goed ken je eigenlijk je eigen lichaam? En hoeveel aandacht besteed je aan wat je nodig hebt, in plaats van aan alles wat er van je verwacht wordt?

Dat zijn wat mij betreft minstens zo belangrijke vragen.

Ik geloof dat de overgang hét moment kan zijn om daar eens serieus bij stil te staan. Want niet alleen je lichaam verandert, ook je kijk op het leven. Wat je vroeger belangrijk vond, doet er misschien ineens veel minder toe. Je stelt andere prioriteiten, trekt makkelijker je grenzen en voelt steeds minder de behoefte om aan alle verwachtingen te voldoen. Je ontdekt wat écht belangrijk voor je is en durft daar ook naar te leven. Niet omdat je een ander mens wordt, maar omdat je steeds beter weet wie je bent en wat je wilt.

En volgens mij is dat misschien wel het mooiste cadeau van de overgang.