Brain fog tijdens de overgang: waar zijn mijn woorden gebleven?

Je loopt naar boven om iets te halen. En bovenaan de trap heb je werkelijk geen idee meer wat.

Je opent je telefoon om iets op te zoeken, ziet een berichtje binnenkomen, beantwoordt dat en vijf minuten later leg je je telefoon weer weg zonder op te zoeken waarvoor je hem eigenlijk pakte.

Of je zit midden in een gesprek en ineens is dat ene woord verdwenen. Je weet precies wat je bedoelt. Dat ding met die gaatjes. Voor de pasta! Het woord zelf has left the building.

Welkom bij brain fog tijdens de overgang. En voordat je je serieus gaat afvragen of je geheugen definitief met vervroegd pensioen is gegaan: je bent bepaald niet de enige.

Wat is brain fog eigenlijk?

Brain fog is geen officiële diagnose, maar een verzamelnaam voor moeite met concentreren, sneller afgeleid zijn, woorden niet kunnen vinden, informatie minder makkelijk opnemen en een vertraagd of wattenachtig gevoel in je hoofd.

En dat kan behoorlijk frustrerend zijn. Zeker wanneer je gewend bent om snel te denken, tien dingen tegelijk te regelen en altijd precies te weten waar je sleutels liggen. Nou ja. Meestal dan.

Brain fog tijdens de overgang is inmiddels serieus onderzocht. Uit het grote Amerikaanse SWAN-onderzoek* blijkt dat ongeveer tweederde van de vrouwen rond de menopauzetransitie geheugenproblemen rapporteert. Onderzoekers zagen tijdens de perimenopauze ook kleine veranderingen in bepaalde cognitieve functies, waaronder verbaal geheugen en verwerkingssnelheid.

Dat betekent niet dat je ineens niet meer goed kunt denken. Het gaat meestal om subtiele veranderingen. Je brein functioneert nog steeds, maar sommige processen lijken tijdelijk nét wat minder soepel te verlopen. En dat merk je.

Wat hebben je hormonen ermee te maken?

Best veel. Oestrogeen doet namelijk meer dan je menstruatiecyclus regelen. In de hersenen bevinden zich oestrogeenreceptoren, onder andere in gebieden die belangrijk zijn voor geheugen en andere cognitieve functies. Tijdens de perimenopauze kunnen oestrogeenspiegels behoorlijk fluctueren en uiteindelijk nemen ze af.

Toch is het zelden alleen een hormoonkwestie. Ook slecht slapen, opvliegers, stress, somberheid en vermoeidheid hangen met cognitieve klachten samen. Als je lichaam drie nachten een tropisch klimaat organiseert, presteert je geheugen de volgende dag niet op olympisch niveau. Brain fog ontstaat vaak uit een optelsom.

En daar komt voor mij Ayurveda om de hoek kijken. Want alleen zeggen ‘het zijn je hormonen’ vind ik nogal mager.

Brain fog is niet hetzelfde als stemmingswisselingen. Die twee kunnen tijdens de overgang gezellig tegelijk langskomen, maar ze zijn niet hetzelfde.

Bij brain fog gaat het vooral om je denken: vergeetachtigheid, concentratieproblemen, woorden kwijt zijn en sneller afgeleid raken.

Bij stemmingswisselingen gaat het meer om je emotionele toestand: sneller geïrriteerd, verdrietig, angstig of emotioneel zijn.

Natuurlijk beïnvloeden ze elkaar. Na een paar nachten slecht slapen wordt zowel je geheugen als je humeur daar meestal niet gezelliger op.

Ik wil dat verschil wél maken. Niet om overal meteen een Dosha-sticker op te plakken, maar omdat het iets zegt over waar je moet zoeken.

Binnen Ayurveda kijken we bij brain fog namelijk niet alleen naar de plek waar je de klacht ervaart.

Dus niet: mijn geheugen werkt niet goed, er zal wel iets mis zijn met mijn hoofd.

Ik kijk naar het hele plaatje.

Hoe slaap je? Hoe is je spijsvertering? Eet je regelmatig? Heb je voldoende energie? Staat je hoofd de hele dag aan? Heb je daarnaast opvliegers, obstipatie, onrust of juist een zwaar en loom gevoel?

Want brain fog kan er bij verschillende vrouwen hetzelfde uitzien, terwijl er Ayurvedisch iets heel anders achter zit.

En dan nu het Ayurvedische deel. Want nee: brain fog is niet automatisch Vata. Dat zou lekker makkelijk zijn.

Vata: veel gedachten, weinig houvast

Vata is licht, beweeglijk, droog en onregelmatig. In deze levensfase kan die beweeglijkheid door prikkels, stress of slaaptekort doorschieten.

Vata-brain fog voelt vaak versnipperd. Je begint aan het ene, ziet iets anders en bent vervolgens kwijt wat het eerste ook alweer was. Je hoofd is niet leeg, maar juist te vol. Piekeren, lichte slaap, droogte, wisselende energie en een onregelmatige spijsvertering kunnen daarbij passen.

Binnen Ayurveda wordt Prana Vata verbonden met gedachten, waarneming en aandacht. Wanneer die beweging te onrustig wordt, ontbreekt het vooral aan stilte om informatie te ordenen. Nog een koffie, podcast en ondertussen je mail beantwoorden is dan ongeveer alsof je een rommelige kamer probeert op te ruimen door de ventilator aan te zetten.

Pitta: scherpte die oververhit raakt

Pitta is scherp, heet en intens. Je kunt lang geconcentreerd functioneren, totdat de rek eruit is. De mist voelt dan als mentale oververhitting: irritatie, moeite met schakelen en het gevoel dat je hoofd ‘op’ is.

Dit patroon kan samengaan met opvliegers, nachtzweten, zuurbranden of wakker worden in het midden van de nacht. Pitta wil de mist vaak oplossen door nóg harder na te denken. Maar een laptop die te heet wordt, gaat ook niet beter functioneren als je nog zes programma’s opent.

Kapha: een zwaar en traag hoofd

Kapha is zwaar, traag, koel en stabiel. De mist voelt loom of wattenachtig: langzaam op gang komen, slaperigheid na het eten en weinig initiatief.

Laat en zwaar eten, weinig beweging of een trage spijsvertering kunnen dit versterken. Hier helpt eerder lichte activering: daglicht, bewegen, ritme en voeding die wel voedt maar niet verder verzwaart.

En ja, patronen kunnen mengen. Je kunt een druk Vata-hoofd hebben na een zware Kapha-maaltijd, of door Pitta-hitte slecht slapen en de volgende dag Vata-achtig versnipperd zijn. Het lichaam leest helaas geen keurige Dosha-schema’s.

Het resultaat heet bij alle drie brain fog.

Maar de weg ernaartoe is anders en dus is de oplossing dat ook.

Je spijsvertering en je hoofd hebben meer met elkaar te maken dan je denkt

Ja, daar ben ik weer over Agni, je verteringskracht: je vermogen om voeding, maar ook prikkels en ervaringen, te verwerken. Zoals ik altijd zeg: je bent niet wat je eet, maar wat je verteert.

Wanneer de vertering niet aansluit bij wat en hoeveel je eet, kun je na maaltijden zwaar, opgeblazen, slaperig of wazig worden. Bij concrete tekenen als een beslagen tong, weinig eetlust, veel gas, plakkerige ontlasting of sufheid kan binnen Ayurveda sprake zijn van Ama: onvolledige verwerking.

Dat is geen uitnodiging voor een streng sapkuurtje!

Maar ook indrukken vragen vertering. Nieuws, berichten, deadlines, drie afleveringen Netflix omdat je na twee toch al bezig was en eindeloos door je telefoon scrollen: het is allemaal input.

Je hoofd heeft geen personeel dat ’s nachts alles keurig opbergt terwijl jij nog even door Instagram scrolt.

Praktische stappen voor meer helderheid

Begin eens met een weekje bijhouden wanneer de mist het sterkst is. Is dat na een slechte nacht, rond een opvlieger, na de lunch of vooral op drukke werkdagen? Noteer ook je slaap, koffie, alcohol, maaltijden en stress. Zo ontdek je verbanden in plaats van op goed geluk aan tien knoppen tegelijk te draaien.

Geef je dag vervolgens een herkenbaar ritme. Vaste tijden voor opstaan, eten en slapen geven vooral Vata houvast. Dat hoeft niet met militaire precisie; het gaat om voorspelbaarheid. Drie rustige maaltijden werken vaak beter dan maaltijden overslaan en vervolgens de hele middag lopen te snaaien.

En schuif die piepkleine lunch tussen twee afspraken niet af als ‘ik eet vanavond wel goed’. Vanuit Ayurveda wil je juist midden op de dag je belangrijkste maaltijd eten, wanneer je verteringskracht het sterkst is. Kies dan voor goed gare groenten, voldoende eiwitten, passende granen en wat gezond vet. ’s Avonds mag het wat minder ambitieus en eet je bij voorkeur niet later dan 18.30/19.00 uur.

Vata-droogte heeft behoefte aan warm en voedend eten. Pitta vraagt om verkoeling; bij Kapha helpen lichtere porties en stimulerende specerijen. Geen universeel brain-fogmenu dus, maar wel voeding die geen after-lunchdip veroorzaakt.

Bescherm ook je slaap, want slaaptekort raakt aandacht en geheugen. Kijk daarom naar wat je wakker houdt: nachtzweten, piekeren, alcohol, laat werken of te veel cafeïne.

Maak het laatste uur voor je gaat slapen rustiger, dim het licht en leg je telefoon weg. Rustige ademhalingsoefeningen en meditatie kunnen de overgang van doen naar rust ondersteunen. Geen avondritueel van 23 stappen; daar wordt je hoofd juist weer druk van.

Probeer daarnaast één ding tegelijk te doen, lekker old school. Multitasken is vooral snel schakelen en dat kost veel energie. Zet meldingen en WhatsApp op stil of uit, werk in blokken en gebruik gerust een agenda, lijstje of vaste plek voor je sleutels. Dat is geen bewijs van verval, maar gewoon slim management.

Tot slot ondersteunen beweging en daglicht je slaap, stemming en cognitieve gezondheid. Een dagelijkse wandeling, liefst in de ochtend, helpt ook je biologische ritme. Wandelen, fietsen, yoga en krachttraining kunnen allemaal passen. Je hoeft geen marathon te lopen om te bewijzen dat je hippocampus nog meedoet.

Niet iedere geheugenklacht komt door de overgang. Andere mogelijke oorzaken zijn onder meer bloedarmoede, vitamine B12- of andere tekorten, schildklierproblemen, medicatie, depressie en postvirale klachten. Ga naar de huisarts als klachten ernstig zijn, snel toenemen, je dagelijks functioneren belemmeren of als anderen opvallende veranderingen merken.

Je hoofd is niet ineens stuk

Brain fog kan je vertrouwen aantasten. Maar een hoofd dat hapert, is niet automatisch een hoofd dat achteruitgaat. Vaak probeert je systeem te functioneren met te weinig herstel, te veel prikkels, schommelende hormonen of een ritme dat niet meer past.

De menopauze is geen ziekte en jij bent niet ineens minder intelligent. Soms moet je brein alleen iets harder werken onder veranderde omstandigheden.

En soms ligt het woord ‘vergiet’ gewoon vijf minuten later weer keurig op de plek waar je het had achtergelaten 😉